Het menselijke technish handelen, zijn bedrijvigheid, hetgeen wat van hem een Homo Faber maakt, viert dezer dagen zijn honderdduizendste verjaardag.
Volgens de franse paleo-anthropoloog André Leroi-Gourhan verschijnen het menselijke technische handelen en de mogelijkheid om zich met woorden uit de drukken tegelijkertijd.
Wat betekent dat woord en daad moeilijk van elkaar te scheiden zijn … een woord is eigenlijk een daad … wat zin geeft aan eerder spirituele gezegden als « het woord is vlees geworden » …
… zelfs als we zeer goed weten dat het « vlees » reeds lange tijd vóór het woord bestond … maar toen bestond waarschijnlijk nog niet de homo sapiens, waarbij natuur en kultuur met elkaar verstrengeld zijn.
*
Onder andere Sigmund Freud schreef daar boekdelen over : natuur en kultuur staan elkaar ontegensprekelijk in de weg, wat grond geeft aan het menselijke neurotische gedoe.
Mijns inziens is homo sapiens een kultuurdier : zijn natuur is zijn kultuur … al heeft hij wel voorouders die leefden verenigd met de natuur … net gelijk wij volwassenen zijn die kinderen zijn geweest.
Aldus begrepen, valt aan te nemen dat de menselijke ziel trekt op een weefwerk waarbij twee soorten vezels werden gebruikt – één natuurlijke en één synthetische – die samen motieven vormen die variëren navenant de toestanden waarin het zich bevindt.
Wat ons een uitleg verschaft voor die handelingen die we stellen waarbij kan worden gezegd dat we daar helemaal niet over hebben nagedacht ; en andere handelingen die we hebben aangeleerd of die wel doordacht aanvoelen.
*
Laten we terugkeren bij de simultane uitvinding, door onze prehistorische voorouders, van het betekenisvolle woord en de technische daad, om de nadruk te leggen op de rijkdom ervan.
Weze het alleen maar omdat zij, vanaf de uitvinding ervan, met woorden zijn gaan werken zonder telkens tot de daad te moeten overgaan.
Wat concreet betekent dat wat kan worden gezegd niet meer moet worden gedaan – of dan toch niet telkens ;
… en dat al wat kan worden verwoord ergens kan worden ontvangen, zij het niet met tevredenheid, dan toch wel met begrip – we zijn immers allemaal mensen « voor uitdrukking vatbaar » ! …
… wat het diplomatische menselijke gedoe rechtvaardigd : met woorden kan zeer dikwijls worden gemeden wat met daden allerhande katastrofen zou veroorzaken.
En daarmede hebben we tevens een verklaring voor het fenomeen van de biecht, maar ook voor dat van de talking cure dat Sigmund Freud aan neurotici voorscheef, alvorens ze aan eenieder aan te bevelen.
*
Maar wat dan als het woord zich losmaakt van de equivalente daad … als het woord geen daad meer is … als men begint te « liegen » ?
Dan zitten we met neurose opgeschept, alhoewel men bewust kan onwaarheden verkopen ... wat helemaal geen neurotisch gedrag uitmaakt …
… maar wat wel ergens grenst aan het sociopathische gedrag, waarbij iemand geen rekening houdt met de andere(n).
*
Met de leugen zitten we juist daar waar homo sapiens weleens homo demens wordt ; daar waar zijn woord geen daadwerkelijke betekenis meer heeft, en « leeg » wordt.
« Doe wat je zegt » en « zeg wat je doet » zullen dus bepalen of we met « een mens van zijn woord » te maken hebben of met iemand waarmee we geen echte en hechte relatie zullen kunnen aangaan – iemand die we niet kunnen vertrouwen.
En als de « leugenaar » herhaaldelijk liegt en zijn handelen ervaart als onweerstaanbaar, dan hebben we te maken met de psychische « ziekte » dat neurose noemt.
*
En neem nu aan dat de leugen maar een eenvoudig voorbeeld is van wat neurose zoal inhoudt, en dat de andere ondeugden – door de katholieke en andere kerken bepaald – de grond vormen voor neurotisch gedrag-en afzien … want neurose doet pijn ! …
… dan heb je een beeld van waarmede de Analytische Life Coach dagelijks gekonfronteerd wordt.
Hij zal het zijn die zal nagaan of de door zijn patienten uitgesproken woorden overeenkomen met daden of « zomaar » woorden zijn, « lege » woorden … !