Eric Berne is de vader van de Transactionele Analyse. Hij heeft getracht om psychoanalist te worden, maar het wilde hem niet lukken, alsof hij van bij den beginne tot een andere aanpak van het menselijke zijn was geroepen.
Zijn vertrekpunt is intuitie en rollenspel, haast gelijk Jacob Levy Moreno die in dezelfde tijdspanne het psychodrama in de Verenigde Staten onderwees, met het voorname verschil dat Eric Berne van spontane processen naar structuren toegaat.
Hij zegt ons dat we alles wat er met ons gebeurt gaan vastzetten in een script, en dat wat aldus staat geschreven voor herhaling vatbaar is. Vervolgens analyseert Eric Berne op een geniale wijze die filmsequenties waarin wij de hoofdrol vertolken.
De drie voornaamste rollen die éénieder ontwikkelt zijn die (1) van het « kind » – met alle gedragingen en bepeinzingen van dat kind, en ook met het emotionele en affectieve leven ervan ; (2) van de « ouder » – een combinatie van de vader-en moederfiguren die we in ons leven hebben ontmoet, met de overeenkomstige manieren van denken en doen ; (3) van de « volwassene » – dat het « na-denken » veronderstelt, wat de mogelijkheid biedt om onze denk-en doepatronen enigszins te wijzigen.
En die drie rollen zijn normaal alle drie tegelijkertijd aktief, zodanig dat twee personen de elkaar ontmoeten als het ware met zijn zessen zijn – wat de mogelijkheden tot « spelen » tussen de mensen vergroot. Eric Berne vertelt ons dat die « games people play » doorgaans zullen dienen om wat er in onze levensscript staat geschreven kracht bij te brengen.
Aldus zijn we constant bezig onszelf te overtuigen dat we zijn wie wij vrezen of hopen of gewoon denken te zijn … en wie de anderen met nadruk zeggen dat we zijn, omdat het hun past om ons dusdanig te bevatten … hun levensscript heeft daar behoefte aan !
*
Dit brengt ons terug naar de vraag die ik stelde in het eerste thema van dit handboek : ben « ik » mezelf of ben ik louter het object van de bevindingen van de « anderen » – waaronder « ik » – over mezelf ?
Het is eigenlijk het probleem dat Eric Berne constant bezighoudt, en hij is tamelijk pessimistisch over de uitkomst ervan : men geraakt nooit helemaal uit zijn script ! … alhoewel men grote steun kan verwachten van de struktuur die de « volwassene » noemt …
… de mogelijkheid bestaat namelijk dat die « volwassene » zich gaat ontfermen over het « kind » en de « ouder » in ons, en dat de dramatische driehoeksverhouding tussen die drie wordt gekoesterd in die mate dat ze één worden – wat de kansen vergroot dat « ik » « mezelf » ontwaar, ontmoet en tenslotte word.
*
Eric Berne evenals zijn medewerkers en leerlingen zullen tevens een aantal praktische middelen uitdokteren om ons tot dieper inzicht te brengen, en om ons te helpen handelen met ingewikkelde psychische knopen.
Ze zullen het aldus onder andere hebben over het aldan niet OK zijn met jezelf en met de anderen ; over « strokes » en over ontkenning ; over de manier waarop men zijn tijd op interessante wijze doorbrengt of verdoet ; over de dramatische driehoek, over elastiekjes en affectieve rackets ; en over de kontrakten dat je met je therapeut kan aangaan.
*
Jacob Levy Moreno en Eric Berne hechten een zéér groot belang aan spontaneïteit en authenticiteit. Ze bedoelen daar eigenlijk mee wat ik aanduid met de woorden « jezelf aan het worden zijn ».
En net zoals bij Ludwig Binswanger of bij Alfred Adler is het intrapsychische nauw verbonden met het interpersoonlijke : het is in relatie met de anderen dat men iemand wordt, al is die iemand dikwijls onszelf niet of dan toch niet helemaal.
En er kan opnieuw worden gezegd dat we allemaal te kampen hebben met onwaarheden of leugens over onszelf en over de anderen, die dikwijls heel onbewust maar tevens heel efficient onze gedragingen en denkpatronen beïnvloeden.
Wat ons met de bevinding confronteerd dat wat men voor « waar » moet aannemen van zeer persoonlijke aard is : hetgeen men spontaan, intuitief, als juist of authentiek ervaart zeggen Jacob Levy Moreno en Eric Berne ; hetgeen me dichter bij mezelf brengt zeg ik, al weet ik dat dit moeilijk te meten valt.
Het is eigenlijk een kwestie van verstandig aanvoelen, van gebruik te leren maken van « affectieve intelligentie », ‘t zij van een soort « na-denken » dat niet gescheiden is van onze emoties, en dat niet wenst objectief te blijven, maar wel « mede-levend » met onszelf en de anderen.
*
De Life Coach zal het ontwikkelen van die affectieve intelligentie bij degene die hij begeleidt beogen. Hij zal er van overtuigd zijn dat denken en voelen eigenlijk samengaan. En dat er daarna zelfs zeer diep over kan worden « na-gedacht » !